الشيخ حسين المظاهري
53
حج، سلوك خداجويان (فارسى)
ماندن در منى ، به دست آوردن رحمت الهى است كه مقدمهء آن سنگ زدن به شيطانهاى جنّى و انسى و نفس امّاره است . تكرار پرتاب كردن سنگ به شيطان در سه روز متوالى نشانهء مبارزهء مستمر با شيطان به منظور حاكم كردن خداوند بر وجود انسان است . با تمام شدن اعمال منى ، آرزوها نيز در آنجا پايان مىيابد و حاجى بايد سعى كند تا اميدش به يأس مبدل نشود . بهترين دستاورد حاجى از وقوف در منى ، حاكم كردن خدا بر دل و جان خويش است . اگر حاجى به اين امر موفق نشد ، بايد دست كم سعى كند محبت خدا را در دل خود جاى دهد ، اگر اين هم ميسر نشد ، بايد بكوشد اخلاق نيكو در خود ايجاد كند . اگر حاجى نتوانست در منى اين فضايل را كسب كند ، حجّ او برايش بهرهاى نداشته است . نشانهء اينكه اعمال حاجى در منى دستاورد معنوى داشته ، اين است كه وجود او از رذايلى چون غيبت ، تهمت ، پرخاشگرى ، ربا و رشوهخوارى و ظلم به مردم و مانند آن پاك مىشود و به جاى آن فضايلى چون خيرخواهى ، نوع دوستى ، حقطلبى ، عدالتجويى و مانند آن در وجود او پا مىگيرد . اعمال پايانى حج پس از آنكه حاجيان در منى حَلق يا تقصير كردند ، همهء امورى كه بر آنان حرام بود ، بهجز همسر ، بوى خوش و شكار بر آنان حلال